İskelet
22 Haziran 2024

İskelet

İnsanda İskelet Sistemi

İnsan vücudunda iskelet sistemi kemikler, kıkırdak yapılar ve eklemlerden meydana gelir. Bu yapıların her biri, belirli fonksiyonları yerine getirerek vücudun genel sağlığını ve hareket kabiliyetini sağlar.

1. Kemiklerin Yapısı

Kemikler, %25 su, %45 inorganik madensel tuzlar (kalsiyum fosfat, kalsiyum karbonat, magnezyum fosfat, az miktarda sodyum ve demir) ve %30 organik maddelerden oluşur. Bu bileşenler, kemiğin sertliğini ve esnekliğini sağlar. Canlı kemik hücrelerine osteosit adı verilir ve bu hücreler tarafından salgılanan organik ara maddeye osein denir. Bu iki yapı, kemik dokusunu oluşturur. Kemikler, yapıları açısından iki kısma ayrılır.

A. Sıkı Kemik Dokusu:

İskeleti oluşturan bütün kemiklerin dış yüzeyi ile uzun kemiklerin gövdesi, sıkı kemik dokusundan meydana gelir. Bu doku iç içe daireler halinde sıralanmış lamelli yapıda olup, lamellerin ortasında kan damarları ve sinirlerin geçtiği Havers kanalı bulunur. Havers kanalındaki kan damarlarından kemik hücrelerine besin ve oksijen iletilirken, artık maddeler aynı yoldan geri alınır. Havers kanallarını birbirine bağlayan yan kanallara Volkman kanalları denir. Ortasında Havers kanalı, etrafında halkasal kemik hücreleriyle aralarını boşluk bırakmadan doldurmuş ara maddeden yapılmış lamelli birimlere Havers sistemi denir.

B. Süngerimsi Kemik Dokusu:

Süngerimsi kemik dokusu, kırmızı kemik iliği ve düzensiz boşlukların bulunduğu ince kemik lamellerinden oluşmuştur. Sıkı kemiğe oranla daha yumuşaktır. Uzun kemiklerin baş kısmı ile diğer kemiklerin iç kısmında bulunur.

2. Kemik Çeşitleri

İskeletin yapısında bulunan kemikler üç çeşittir:

  • A. Uzun Kemikler:
  • Kol ve bacaklarda bulunur. Uzun kemiği dıştan saran kemik zarı (periost), kemiğin enine büyümesini, onarılmasını ve beslenmesini sağlar. Ayrıca periost, kemiğin sertleşmesine de katkıda bulunur. Uzun kemiğin başı ile gövdesi arasında bulunan kıkırdak tabakası, kemiğin boyuna büyümesini sağlar. Uzun kemiklerin iç kısmındaki kanalda akyuvarların oluşumunu sağlayan sarı kemik iliği bulunur. Kemik başlarının iç kısmı, süngerimsi yapıda olup, düzensiz gözeneklerden oluşur. Gözeneklerin içinde kırmızı ilik bulunur. Kırmızı kemik iliği, kan hücrelerinin üretildiği iliktir.

  • B. Kısa Kemikler:
  • Omurgada, el ve ayak bileklerinde bulunur. Sarı ilik kanalı bulunmaz. Yaklaşık olarak eni, boyu ve kalınlığı eşit olan kemiklerdir.

  • C. Yassı Kemikler:
  • Göğüs, kafatası, kürek ve kaburga kemiklerinden ibarettir. Yassı kemiklerde sarı ilik kanalı bulunmaz. Bu tip kemiklerde süngerimsi kemik dokusu, sıkı kemik dokusundan fazladır. Eni ve boyu fazla, kalınlığı çok az olan kemiklerdir.

Yassı ve kısa kemiklerin süngerimsi dokuları içinde uzun kemiklerin baş kısmında olduğu gibi alyuvarların yapımını sağlayan kırmızı kemik iliği bulunur.

3. Kemik Oluşumu ve Kontrolü

Kemiklerin sağlıklı olarak büyüyüp gelişebilmesi için, bir yandan yeterli miktarda kemik hücresinin yapılması, bir yandan da yeterli ara maddenin oluşması gerekir. Bu olaylar bazı iç ve dış faktörler tarafından düzenlenir. Kemik oluşumunda etkili olan faktörleri inceleyecek olursak:

  • A. Hormonlar:
  • Kemiğin sertleşmesi için gerekli olan Ca, P, K minerallerinin kemiğe geçmesi ve bunların kandaki miktarının belirli bir seviyede tutulması gerekir. Özellikle, kalsiyumun kemikten kana, kandan kemiğe geçişi tiroit bezinden salgılanan kalsitonin (tirokalsitonin) hormonu ve paratiroid bezinden salgılanan parathormon ile düzenlenir. Hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu (STH) yetersiz olduğunda cücelik (nanizm), aşırı salgılandığında devlik hali (jigantizm) ortaya çıkar. Timus bezi hormonu embriyonik gelişimde iskeletin oluşumunda etkilidir.

  • B. Vitaminler:
  • D vitamini kemiklerde Ca ve P birikmesini sağlayarak kemiklerin sertleşmesini sağlar. D vitamini eksikliğinde bağırsaktan kalsiyum ve fosfatın emilmesi azalır. Sonuçta kemiklerde yumuşama ve eğilme olur. Bu da çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde ise osteomalazi denen kemik hastalığını yapar.

  • C. Mineraller:
  • Kalsiyum, magnezyum ve fosfor kemiklerin yapısında bulunur. Büyüme ve hamilelik sırasında çok miktarda alınması gereklidir.

  • D. Genetik Faktörler:
  • Kemiğin büyümesi ile son şeklini almasında genetik faktörler de önemlidir.

4. İskelet Sisteminin Görevleri

  • Vücudun çatısını oluşturmak.
  • Vücuda diklik ve sertlik sağlamak.
  • Bazı iç organları dış etkenlerden korumak.
  • İç organlara ve kaslara bağlanma yüzeyi sağlamak.
  • Eklemlerin yardımıyla vücuda hareketlilik sağlamak.
  • Vücudun ihtiyacı olan bazı mineralleri depo etmek.
  • Kan yapımında görev almak.

5. İnsan İskeletinin Bölümleri

İnsan iskeleti, baş, gövde ve üyeler iskeleti olmak üzere üç kısımda incelenir:

  • A. Baş İskeleti:
  • Kafatası, yüz ve çene kemiklerinden oluşur. Genellikle oynamaz eklemlidir.

  • B. Gövde İskeleti:
  • Göğüs kemiği, kaburga kemikleri, omurgayı oluşturan omurlar, omuz ve kalça kemerlerini oluşturan kemikler, iskeletin gövde bölümünde yer alır. Genelde yarı oynar eklemlidir.

  • C. Üyeler İskeleti:
  • Üyeler, üstte omuz kuşağı ile gövdenin üst kısmına bağlı olan üst üyeler (kollar) ve altta kalça kuşağı ile gövdenin alt kısmına bağlı olan alt üyeler (bacaklar) olmak üzere iki bölümden meydana gelir. Oynar eklemlidir.

6. Eklemler

Kemiklerin bağlanma yerleri olan eklemler üç grupta toplanır:

  • A. Oynamaz Eklemler:
  • Kafatası, kalça kemiği, leğen kemiği gibi iskeletin hareket etmeyen kısımlarındaki kemiklerde görülür. Eklemleşen kemikler çok sıkı bir şekilde birbirlerine testere dişi gibi girinti ve çıkıntılarla bağlanmışlardır. Eklem kapsülü ve sıvısı yoktur.

  • B. Yarı Oynar Eklemler:
  • Omurlar arasında ve göğüs kafesinde görülen eklemlerdir. Omurlar arasındaki kıkırdak diskler esneklik sağlanmasında yardımcı olur.

  • C. Oynar Eklemler:
  • Vücudun hareket işlevini üstlenmiş kemiklerde görülen, tam hareketli eklemler olup kol ve bacak kemiklerinde görülür. Eklemleri oluşturan kemiklerin uçları bağ dokusundan meydana gelmiş ortak bir kapsül ile çevrilidir. Eklem kapsülünün iç yüzeyi ince bir zar ile örtülüdür. Bu yapı, yumurta akına benzeyen bir salgı meydana getirir. Eklem boşluğunda toplanan bu sıvı (eklem sıvısı), eklem uçlarının kayganlığını sağlar. Eklem kemiklerinin baş kısmında bulunan kıkırdak tabakalar, hareket sırasında kemiklerin başlarının birbirine değerek aşınmasını önler. Eklem bölgesinde bir kemikten diğerine uzanan bağ dokusundan meydana gelmiş eklem bağı bulunur. Bütün bu yapılar ekleme sağlamlık ve hareket kolaylığı sağlar.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

İlk soruyu siz sormak istermisiniz?

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Kısa Kemikler Hangileridir

Kısa Kemikler Hangileridir

Hayvan İskeleti Kemik Yapısı

Hayvan İskeleti Kemik Yapısı

Popüler İçerikler

İskelet Çeşitleri

İskelet Çeşitleri

Editörün Seçtiği

İskelet

İskelet

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Yassı Kemik Özellikleri

Yassı Kemik Özellikleri

Kemik Zarının Özellikleri

Kemik Zarının Özellikleri

Karın Kası Türleri ve Özellikleri

Karın Kası Türleri ve Özellikleri

Boyun Kemiği Yapısı

Boyun Kemiği Yapısı

Ligament Yapısı

Ligament Yapısı

Güncel

Düzensiz Kemikler ve Özellikleri

Düzensiz Kemikler ve Özellikleri

Güncel

Kalça Kemiği Ağrısını Nedenleri

Kalça Kemiği Ağrısını Nedenleri

Güncel

Kemik İliği Ödemi Belirtileri ve Tedavisi

Kemik İliği Ödemi Belirtileri ve Tedavisi

Eklem Ağrılarına Ne İyi Gelir?

Eklem Ağrılarına Ne İyi Gelir?

Göğüs Kemiği Rahatsızlıkları

Göğüs Kemiği Rahatsızlıkları

Bacak Kemiği Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Bacak Kemiği Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Kol Kemikleri Türleri ve Özellikleri

Kol Kemikleri Türleri ve Özellikleri

Baş İskeleti Nedir?

Baş İskeleti Nedir?

Kalça Kemiği Ağrıları ve Rahatsızlıklar

Kalça Kemiği Ağrıları ve Rahatsızlıklar